De geschiedenis van de VAJN
De VAJN is ontstaan nadat bij de rechtshulpverlening op de aanmeldcentra voor asielzoekers grote onvrede is ontstaan over de versnelde asielprocedure aan de grens. Deze procedure is ontstaan om misbruik van de asielprocedure te voorkomen. Zo kwam het voor dat mensen gebruik maakten van de asielprocedure om enige tijd gratis onderdak en eten te krijgen gedurende een bezoek aan ons land (asieltoeristen). De korte procedure moest evident ongegronde aanvragen uit het asielsysteem gaan weren. Hiervoor waren 24 procesuren beschikbaar. Asielverzoeken waarvan bleek binnen die 24 uur dat zij niet evident ongegrond waren, werden verder in het normale traject beoordeeld.
Het Ministerie van Justitie heeft in 1999 besloten deze procedure uit te breiden naar 48 procesuren. De rechtshulp vreesde dat de Staat hiermee alleen maar beoogde om binnen het systeem van versnelde afdoening, steeds meer asielaanvragen af te wijzen, ook die zaken waarbij de rechtshulp meer onderzoek nodig heeft om het vertrouwen van de asielzoeker te kunnen winnen, achtergrondinformatie te verzamelen, medische rapportage op te vragen .. enz. In individuele rechtszaken vonden zij onvoldoende gehoor voor hun klachten bij de IND. Het werd daarom tijd de krachten van de rechtshulpverleners op het gebied van asiel- en vreemdelingenrecht te bundelen.
Zo ontstond de groep verontruste asieladvocaten en juristen op het aanmeldcentrum Schiphol. Deze groep protesteerde tegen de uitbreiding naar 48 procesuren zonder dat daar een hard wettelijk criterium aan werd gekoppeld, zodat duidelijk was voor eenieder welke zaken binnen de versnelde procecure zouden kunnen worden afgedaan. Zij weigerden rechtshulp te verlenen gedurende een aantal dagen. Het leidde niet tot resultaat. De groep heeft vervolgens een vereniging opgericht (de VAJN) en deze vereniging heeft een kort geding aangespannen tegen de staat waarin bepleit werd dat de versnelde procedure onrechtmatig was en een wettelijke basis ontbeerde. Het Nederlands Juristencomitee voor de Mensenrechten (NJCM) sloot zich hierbij aan. De VAJN en NJCM werden niet ontvankelijk verklaard door de rechtbank Den Haag. De rechtbank meende dat in individuele zaken afdoende de rechtmatigheid aan de orde kon worden gesteld en zag geen taak weggelegd voor de civiele rechter bij een groepsaktie. Daarop is hoger beroep aangetekend door de VAJN en NJCM. Inmiddels was de nieuwe vreemdelingenwet in werking getreden waarbij de 48 procesuren zijn vastgelegd in het vreemdelingenbesluit. Het Hof in Den Haag achtte de VAJN en NJCM wel ontvankelijk en oordeelde dat het aspekt detentie op twee AC's onrechtmatig was. Het afdoen van asielaanvragen binnen 48 procesuren achtte het Hof wel rechtmatig. Het Hof gaat er vanuit dat de nieuwe vreemdelingenwet voldoende waarborgen bevat om tot een goede schifting van zaken te komen. De staat is in cassatie gegaan van deze uitspraak. Zij meent dat de VAJN ook door het Hof niet ontvankelijk had moeten worden verklaard. Onder de knop acties vindt u meer informatie over deze procedure.
De door de rechtshulp gevreesde gevreesde uitbreiding van het systeem tot asielverzoeken die niet evident ongegrond zijn, is daarna werkelijkheid geworden. De Raad van State heeft inmiddels geoordeeld dat alle asielverzoeken waarvan de IND meent dat zij er binnen 48 procesuren zorgvuldig een oordeel over kunnen vormen, ook door de IND afgedaan mogen worden in de versnelde asielprocedure. Argumenten waarbij de rechtshulp aanvoert dat zij meer tijd wensen om de asielzoeker goede rechtshulp te kunnen verlenen worden haast nimmer gehonoreerd. Dit komt erop neer dat vele asielzoekers niet meer dan juridische noodhulp ontvangen op het aanmeldcentrum zelf en de rechtshulpverlener als hij/zij beroep aantekent tegen een negatieve beslissing, nog heel veel moet zien te onderbouwen in de aanloop naar de zitting. De rechter krijgt dan vaak heel veel argumenten op zijn bord waar geen uitgebreide fase ten overstaan van het bestuursorgaan aan vooraf is gegaan. Ook die rechter moet echter binnen zeer korte tijd (1 week) de beslissing nemen en dat uiteraard in meerdere zaken, die vanuit de aanmeldcentra zijn aangespannen. Ook daar ontstaat dus druk op het besluitvormingsproces.
Was de versnelde procedure de uitzondering op de gewone asielprocedure, nu is de praktijk hard op weg naar een omkering van deze situatie. De gewone procecure wordt de uitzondering. De meeste rechtshulpverleners zijn van mening dat deze wijze van beoordeling van asielverzoeken, bona fide aanvragen ten onrechte kansloos kan maken. Het risico dat de Nederlandse overheid mensen zal blootstellen aan vervolging, marteling of een onmenselijke behandeling na een uitzetting, wordt steeds groter.
De VAJN blijft de ontwikkelingen dan ook volgen en voert daar waar nodig aktie tegen het beleid. Zie voor informatie daarover onder de knop akties en actueel.